10 ćwiczeń na stymulację przedsionkową

Stymulacja przedsionkowa jest jednym z ważnych elementów terapii integracji sensorycznej. Ruch, zmiana położenia ciała, przyspieszenie, zwalnianie, kołysanie, obracanie oraz utrzymywanie równowagi dostarczają informacji układowi przedsionkowemu, który współpracuje z wieloma innymi systemami odpowiedzialnymi za prawidłową organizację ruchu i orientację ciała w przestrzeni.

Właśnie dlatego ćwiczenia przedsionkowe są tak często obecne w gabinetach terapii integracji sensorycznej. Huśtawki terapeutyczne, platformy, koniki, dyski czy inne przyrządy podwieszane pozwalają terapeucie dostarczać kontrolowanych doświadczeń ruchowych i stopniowo zmieniać ich intensywność.

Nie oznacza to jednak, że każda forma ruchu jest odpowiednia dla każdego dziecka. Stymulacja przedsionkowa powinna być dobrana indywidualnie. Znaczenie mają między innymi rodzaj ruchu, jego kierunek, tempo, czas trwania, pozycja ciała, poziom aktywności dziecka oraz jego reakcja na dostarczane bodźce.

Czym jest układ przedsionkowy?

Układ przedsionkowy jest systemem sensorycznym związanym przede wszystkim z odbieraniem informacji dotyczących ruchu i położenia głowy. Receptory przedsionkowe znajdują się w uchu wewnętrznym. Dostarczają do układu nerwowego informacji o przyspieszeniu liniowym, przyspieszeniu kątowym oraz zmianach położenia głowy względem siły grawitacji.

Informacje przedsionkowe nie działają jednak w oderwaniu od pozostałych zmysłów.

Układ przedsionkowy współpracuje między innymi z układem wzrokowym oraz proprioceptywnym. Dzięki tej współpracy możliwe jest bardziej precyzyjne określanie położenia ciała, utrzymywanie równowagi, stabilizowanie spojrzenia oraz organizowanie ruchu.

Dlatego ćwiczenia na stymulację przedsionkową mogą jednocześnie angażować wiele innych obszarów.

• Dziecko leżące na huśtawce i utrzymujące pozycję ciała otrzymuje informacje dotyczące ruchu.
• Dziecko siedzące na niestabilnej huśtawce musi reagować mięśniami tułowia.
• Dziecko wykonujące zadanie wzrokowe podczas ruchu musi jednocześnie przetwarzać informacje wzrokowe i przedsionkowe.
• Dziecko przemieszczające się na platformie musi planować ruch, kontrolować jego kierunek oraz dostosowywać napięcie mięśniowe.

Właśnie dlatego ćwiczenia przedsionkowe są często elementem szerszych aktywności terapeutycznych, a nie celem samym w sobie.

Dlaczego stymulacja przedsionkowa jest ważna w terapii SI?

W prawidłowo funkcjonującym układzie nerwowym informacje z różnych zmysłów są integrowane, porównywane i wykorzystywane do odpowiedniego reagowania na sytuację.

Informacja przedsionkowa jest szczególnie istotna dla kontroli posturalnej i orientacji przestrzennej.

Możemy dzięki niej lepiej określić, czy nasze ciało się porusza, w jakim kierunku się porusza oraz jak szybko zmienia się jego położenie.

Podczas ruchu organizm automatycznie uruchamia mechanizmy pozwalające utrzymać równowagę i stabilność.

W terapii integracji sensorycznej terapeuta może wykorzystywać różne rodzaje ruchu, aby stworzyć odpowiednie warunki do ćwiczenia tych reakcji.

Nie chodzi przy tym o samo „bujanie dziecka”.

Prawidłowo zaplanowane ćwiczenie powinno mieć określony cel. Może nim być na przykład:

• poprawa kontroli posturalnej,
• ćwiczenie reakcji równoważnych,
• rozwijanie orientacji przestrzennej,
• wspieranie koordynacji wzrokowo-ruchowej,
• rozwijanie planowania motorycznego,
• ćwiczenie stabilności tułowia,
• rozwijanie koordynacji obustronnej,
• wspieranie kontroli ruchu,
• stopniowe oswajanie z określonym rodzajem ruchu,
• łączenie informacji przedsionkowych z informacjami wzrokowymi i proprioceptywnymi.

Dlaczego huśtawki terapeutyczne są tak często wykorzystywane?

Huśtawka terapeutyczna pozwala w stosunkowo prosty sposób zmieniać położenie ciała w przestrzeni.

W zależności od konstrukcji można uzyskać ruch liniowy, wahadłowy, boczny, wielokierunkowy lub obrotowy.

Różne konstrukcje dają również różny poziom stabilności.

• Platforma zapewnia dużą powierzchnię podparcia.
• Dysk jest mniejszym i bardziej wymagającym przyrządem.
• Konik pozwala na pracę w różnych pozycjach i może dostarczać innych doświadczeń ruchowych.
• Huśtawka typu T charakteryzuje się niestabilnym siedziskiem i dużą swobodą ruchu.
• Grzybek może być wykorzystywany między innymi do pracy nad pozycją zgięciową i stymulacją przedsionkową.

Właśnie różnorodność sprzętu pozwala terapeucie dopasować ćwiczenie do celu i możliwości dziecka.

Jak przygotować się do ćwiczeń przedsionkowych?

Przed rozpoczęciem ćwiczeń należy sprawdzić stan techniczny sprzętu.

Dotyczy to przede wszystkim huśtawek podwieszanych.

Należy sprawdzić linę lub taśmy, punkty mocowania, karabińczyki, krętliki, konstrukcję huśtawki oraz elementy tapicerowane.

Trzeba również upewnić się, że przestrzeń wokół przyrządu jest odpowiednio przygotowana.

Nie powinny znajdować się w niej twarde lub ostre przedmioty, o które dziecko mogłoby uderzyć podczas ruchu.

Należy przestrzegać maksymalnego obciążenia konkretnego modelu.

Nie należy również samodzielnie zmieniać sposobu zawieszenia, jeśli producent nie przewidział takiego rozwiązania.

W przypadku dzieci wymagających szczególnej asekuracji należy zapewnić bezpośredni nadzór terapeuty lub opiekuna zgodnie z przeznaczeniem produktu.

Przed każdym ćwiczeniem warto również ocenić stan dziecka.

• Czy jest wypoczęte?
• Czy jest gotowe do aktywności?
• Czy rozumie polecenia?
• Czy zgłasza dyskomfort?
• Czy w poprzednich ćwiczeniach dobrze tolerowało ruch?
• Są to proste pytania, ale mogą mieć ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa.

Ćwiczenie 1. Spokojne bujanie przód–tył na platformie

Pierwsze ćwiczenie jest jednym z najprostszych sposobów rozpoczęcia pracy z ruchem przedsionkowym.

Można wykorzystać do niego platformę terapeutyczną.

Dziecko może rozpocząć ćwiczenie w pozycji leżącej na brzuchu.

Terapeuta wprowadza platformę w spokojny ruch przód–tył.

Najważniejsze jest zachowanie płynności.

Nie chodzi o duży zakres ruchu.

Na początku warto wykorzystać niewielką amplitudę i obserwować reakcję dziecka.

W czasie ruchu dziecko może mieć za zadanie:

• utrzymać głowę w określonej pozycji,
• obserwować terapeuty,
• spojrzeć na wskazany przedmiot,
• dotknąć określonego elementu,
• przenieść przedmiot z jednej strony na drugą.

W ten sposób proste bujanie można połączyć z zadaniem wzrokowym lub ruchowym.

Cel ćwiczenia może obejmować doświadczenie ruchu liniowego, reakcje posturalne oraz koordynację wzrokowo-ruchową.

Ważne jest, aby nie zwiększać jednocześnie prędkości i zakresu ruchu tylko po to, aby ćwiczenie stało się bardziej atrakcyjne.

Stymulacja przedsionkowa nie musi być intensywna, aby była wartościowa.

Przeciwnie – spokojny ruch może być dobrym punktem wyjścia do obserwacji reakcji dziecka.

Wariant ćwiczenia

Gdy dziecko dobrze toleruje ruch, można wprowadzić prostą zabawę.

Na przykład terapeuta umieszcza przed dzieckiem trzy przedmioty.

Podczas ruchu w jedną stronę dziecko ma wskazać przedmiot określonego koloru.

Podczas ruchu w przeciwną stronę może wskazać inny przedmiot.

W ten sposób ćwiczenie zaczyna łączyć informacje przedsionkowe z wzrokowymi i zadaniem poznawczym.

Ćwiczenie 2. Bujanie na platformie w pozycji na brzuchu z zadaniem wzrokowym

Drugie ćwiczenie rozwija pomysł z pierwszej aktywności.

Dziecko leży na brzuchu na platformie.

Ręce mogą znajdować się na drążkach lub w innej pozycji zapewniającej odpowiednią stabilność, zależnie od konstrukcji sprzętu i zaleceń terapeuty.

Platforma jest delikatnie wprawiana w ruch.

Przed dzieckiem można umieścić planszę, obrazki, klocki albo inne bezpieczne przedmioty.

Zadanie może polegać na wskazywaniu określonych elementów.

Przykład:

„Znajdź czerwony obrazek”.

„Pokaż zwierzę”.

„Dotknij koła”.

„Gdzie jest samochód?”

„Wskaż taki sam obrazek”.

Ruch powoduje zmianę położenia ciała, natomiast zadanie wzrokowe wymaga utrzymania uwagi i orientacji.

Warto rozpoczynać od prostych poleceń.

Jeżeli dziecko dobrze toleruje ruch, można stopniowo zwiększać poziom trudności zadania.

Nie trzeba jednak zwiększać intensywności ruchu.

W tym ćwiczeniu interesujące jest właśnie połączenie stymulacji przedsionkowej z aktywnością wzrokową.

Ćwiczenie 3. Utrzymywanie równowagi na huśtawce typu Dysk

Huśtawka typu Dysk jest przyrządem o niewielkiej powierzchni podparcia.

To sprawia, że ćwiczenie na Dysku może być znacznie bardziej wymagające niż spokojne bujanie na dużej platformie.

Wariant podstawowy polega na utrzymaniu pozycji siedzącej.

Dziecko siada na dysku, a terapeuta kontroluje ruch.

Najpierw można wprowadzić bardzo niewielkie wychylenia.

Dziecko ma za zadanie utrzymać równowagę.

Następnie można wprowadzić prostą aktywność manualną.

Na przykład dziecko otrzymuje woreczek lub miękką piłeczkę i przekłada ją z jednej strony na drugą.

Można również poprosić je o dotknięcie określonego punktu.

W ten sposób zmienia się rozkład obciążenia i pojawia się konieczność dostosowania pozycji ciała.

To ćwiczenie jest interesujące również dlatego, że pokazuje, jak niewielka zmiana konstrukcji sprzętu może znacząco zmienić wymagania wobec dziecka.

Duża platforma zapewnia stosunkowo dużo miejsca.

Dysk wymaga znacznie większej kontroli.

Nie należy więc zaczynać od tego ćwiczenia z dzieckiem, które dopiero poznaje sprzęt.

Warto najpierw sprawdzić, jak reaguje na prostsze aktywności.

Ćwiczenie 4. Przenoszenie ciężaru ciała na Dysku

Kolejne ćwiczenie może być kontynuacją pracy z Dyskiem.

Dziecko przyjmuje pozycję siedzącą lub inną pozycję przewidzianą przez terapeutę.

Zadaniem jest kontrolowane przenoszenie ciężaru ciała.

Terapeuta może poprosić dziecko o wykonanie ruchu w prawą stronę, następnie powrót do środka i wykonanie ruchu w lewo.

Nie należy jednak wykonywać gwałtownych wychyleń.

Celem jest kontrola.

Można użyć prostego polecenia:

„Dotknij prawej strony”.

„Wróć na środek”.

„Dotknij lewej strony”.

„Wróć na środek”.

Ćwiczenie może rozwijać świadomość położenia ciała, reakcje równoważne i kontrolę posturalną.

Jeżeli dziecko dobrze wykonuje zadanie, można dodać element wzrokowy.

Przed dzieckiem można umieścić dwa lub trzy kolorowe znaczniki.

Terapeuta wskazuje kolor, a dziecko przenosi ciężar ciała w odpowiednią stronę.

W ten sposób aktywność łączy stymulację przedsionkową, propriocepcję, wzrok i planowanie ruchu.

W przypadku huśtawki typu Dysk szczególnie ważna jest asekuracja, ponieważ jest to konstrukcja wymagająca utrzymywania równowagi. Produkt jest przeznaczony do użytkowania pod nadzorem terapeuty lub opiekuna.

Ćwiczenie 5. Kołysanie na huśtawce typu Konik

Huśtawki typu Konik są charakterystycznym wyposażeniem wielu gabinetów terapii integracji sensorycznej.

Podstawowym ćwiczeniem może być spokojne kołysanie.

Dziecko przyjmuje pozycję zgodną z instrukcją terapeuty.

Terapeuta rozpoczyna od niewielkiego ruchu.

Ważne jest obserwowanie stabilności tułowia.

Dziecko może mieć za zadanie utrzymanie określonej pozycji.

Można na przykład poprosić je o:

• utrzymanie wyprostowanej pozycji,
• spojrzenie przed siebie,
• dotknięcie wskazanego punktu,
• utrzymanie obu rąk w określonej pozycji,
• wykonanie prostego zadania podczas kołysania.

Konik może być również wykorzystywany w ćwiczeniach związanych z orientacją przestrzenną.

Terapeuta może zadawać pytania:

„Gdzie jest przód?”

„Gdzie jest tył?”

„Gdzie jest prawa strona?”

„Gdzie jest lewa strona?”

Nie chodzi o testowanie wiedzy dziecka.

Celem jest łączenie ruchu z informacją o położeniu własnego ciała.

W przypadku ruchu obrotowego należy jednak zachować szczególną ostrożność i stosować go tylko wtedy, gdy jest przewidziany dla danego modelu i odpowiednio dobrany przez terapeutę.

Ćwiczenie 6. Zmiana kierunku ruchu na platformie

Kolejnym ćwiczeniem może być zmiana kierunku ruchu.

Platforma jest bardzo przydatna w tym zakresie, ponieważ pozwala realizować ruch w różnych płaszczyznach.

Platforma 100 x 50 cm Praksja może być wykorzystywana do ruchu przód–tył oraz na boki, a sposób zawieszenia wpływa na charakter uzyskiwanego ruchu.

Dziecko może rozpocząć w pozycji leżącej.

Terapeuta wykonuje spokojny ruch w jednym kierunku.

Następnie zatrzymuje platformę.

Po krótkiej chwili zmienia kierunek.

Dziecko powinno mieć możliwość zareagowania na zmianę.

W późniejszym etapie można wprowadzić polecenie słowne.

Na przykład:

„Przód”.

„Tył”.

„Prawo”.

„Lewo”.

Dziecko może próbować przewidzieć zmianę na podstawie komunikatu.

W ten sposób ćwiczenie przestaje być biernym bujaniem.

Staje się aktywną pracą nad reakcją na ruch.

Warto pamiętać, że zatrzymywanie huśtawki również jest bodźcem ruchowym.

Nie należy więc wykonywać gwałtownych zatrzymań.

Ruch powinien być kontrolowany.

Jeżeli dziecko reaguje niepokojem lub traci stabilność, należy zmniejszyć trudność.

Ćwiczenie 7. Ruch na platformie z zadaniem w podporze

Kolejna propozycja jest bardziej aktywna.

Dziecko przyjmuje pozycję podporową na platformie, zgodnie z możliwościami i zaleceniami terapeuty.

Może opierać dłonie na powierzchni platformy.

Terapeuta wprowadza niewielki ruch.

Zadaniem dziecka jest utrzymanie pozycji.

Można następnie dodać zadanie polegające na dotknięciu przedmiotu.

Przed dzieckiem można położyć trzy lekkie, bezpieczne przedmioty.

Terapeuta mówi:

„Dotknij niebieskiego”.

Dziecko musi przenieść ciężar ciała i sięgnąć po wskazany przedmiot.

To pozornie proste zadanie wymaga jednocześnie:

• kontroli tułowia,
• stabilizacji obręczy barkowej,
• planowania ruchu,
• kontroli wzrokowej,
• reagowania na ruch platformy.

Stymulacja przedsionkowa jest tutaj jednym z elementów większej aktywności.

Właśnie takie łączenie różnych systemów sensorycznych może być szczególnie interesujące podczas terapii SI.

Należy jednak zachować ostrożność.

Pozycja podporowa na poruszającej się platformie może być wymagająca.

Nie należy zwiększać ruchu tylko dlatego, że dziecko dobrze wykonało pierwszą wersję ćwiczenia.

Najpierw można zwiększyć trudność zadania, a dopiero później – jeśli jest to uzasadnione – modyfikować ruch.

Ćwiczenie 8. Ćwiczenie w pozycji zgięciowej na huśtawce typu Grzybek

Huśtawka typu Grzybek jest klasycznym przyrządem stosowanym w terapii integracji sensorycznej.

Producent wskazuje jej zastosowanie między innymi do stymulacji przedsionkowej i ćwiczenia pozycji zgięciowej. Produkt jest przeznaczony do terapii integracji sensorycznej, a zakres pracy określono jako pracę pod nadzorem terapeuty.

Ćwiczenie może polegać na przyjęciu pozycji zgięciowej i utrzymaniu jej podczas delikatnego ruchu.

Dziecko może próbować utrzymać pozycję przez kilka spokojnych ruchów.

Terapeuta obserwuje:

• stabilność,
• napięcie mięśniowe,
• kontrolę głowy,
• reakcję na ruch,
• komfort dziecka.

Nie należy dążyć do jak najdłuższego utrzymywania pozycji.

W terapii ważniejsza jest jakość reakcji niż czas wykonywania ćwiczenia.

Można następnie dodać element zabawowy.

Na przykład terapeuta może umieścić przed dzieckiem miękkie przedmioty i poprosić o ich dotykanie.

Ważne jest jednak, aby zadanie nie powodowało utraty kontroli nad pozycją.

Jeżeli dziecko zaczyna się zsuwać lub wykonywać niekontrolowane ruchy, należy przerwać ćwiczenie i ponownie ustabilizować sytuację.

Grzybek jest również dobrym przykładem sprzętu, przy którym bardzo ważne jest prawidłowe ustawienie wysokości i możliwość wygodnej asekuracji.

Ćwiczenie 9. Ruch obrotowy – tylko dla odpowiednio przygotowanych użytkowników

Ruch obrotowy jest jedną z najbardziej charakterystycznych form stymulacji przedsionkowej, ale jednocześnie wymaga szczególnej ostrożności.

Nie jest to ćwiczenie, które powinno być automatycznie stosowane u każdego dziecka.

Jeżeli terapeuta uzna, że ruch obrotowy jest odpowiedni, może wykorzystać przyrząd przeznaczony do tego rodzaju aktywności.

Przykładem jest huśtawka typu T.

Producent opisuje ją jako jednopunktową huśtawkę używaną między innymi do stymulacji przedsionkowej, ćwiczenia reakcji równoważnych oraz koordynacji ruchowo-wzrokowej. Konstrukcja charakteryzuje się dużą swobodą ruchu, a wprowadzenie jej w ruch obrotowy wymaga użycia krętlika.

Ćwiczenie powinno rozpocząć się od bardzo krótkiej i łagodnej aktywności.

Terapeuta obserwuje reakcję dziecka.

Nie należy od razu wykonywać wielu obrotów.

Nie należy również szybko zmieniać kierunku obrotu.

W przypadku pojawienia się dyskomfortu ćwiczenie należy przerwać.

Objawy takie jak nudności, zawroty głowy, bladość, wyraźny niepokój czy dezorganizacja zachowania powinny być traktowane jako sygnały wymagające zatrzymania aktywności i oceny sytuacji.

Ruch obrotowy jest dobrym przykładem zasady, że stymulacja sensoryczna powinna być dozowana.

Więcej nie znaczy lepiej.

W terapii liczy się odpowiedź organizmu.

Ćwiczenie 10. Połączenie ruchu przedsionkowego z zadaniem motorycznym

Ostatnie ćwiczenie jest właściwie sposobem budowania bardziej zaawansowanych aktywności.

Dziecko znajduje się na platformie lub innym odpowiednim przyrządzie.

Terapeuta wprowadza łagodny ruch.

Jednocześnie dziecko wykonuje zadanie ruchowe.

Może to być:

• przenoszenie woreczków,
• układanie klocków,
• przekładanie piłeczek,
• dopasowywanie obrazków,
• wkładanie elementów do pojemnika,
• dotykanie określonych punktów,
• sortowanie przedmiotów według koloru.

Przykład:

Na podłodze lub w pobliżu platformy znajdują się trzy pojemniki.

Dziecko ma za zadanie przenieść miękkie przedmioty do odpowiedniego pojemnika.

Podczas ćwiczenia platforma wykonuje spokojny ruch.

Dziecko musi jednocześnie kontrolować pozycję ciała i wykonywać zadanie.

To ćwiczenie może być ciekawym połączeniem:

• układu przedsionkowego,
• układu proprioceptywnego,
• wzroku,
• motoryki dużej,
• motoryki małej,
• planowania ruchowego,
• uwagi.

Nie oznacza to jednak, że ćwiczenie musi być bardzo skomplikowane.

Najlepiej rozpocząć od jednego prostego zadania.

Dopiero gdy dziecko dobrze je wykonuje, można zwiększać poziom trudności.

Jak dobierać ćwiczenia przedsionkowe?

Dobór ćwiczenia powinien zależeć od celu terapeutycznego.

• Jeżeli celem jest przede wszystkim spokojne doświadczenie ruchu, można rozpocząć od łagodnego kołysania na stabilniejszej platformie.
• Jeżeli celem jest ćwiczenie reakcji równoważnych, można wykorzystać bardziej wymagającą konstrukcję.
• Jeżeli celem jest łączenie ruchu z zadaniem wzrokowym, warto wykorzystać platformę i proste aktywności z przedmiotami.
• Jeżeli celem jest praca nad pozycją zgięciową, odpowiednim narzędziem może być Grzybek.
• Jeżeli celem jest intensywniejsza praca nad równowagą, terapeuta może rozważyć Dysk lub inną konstrukcję o mniejszej stabilności.
• Jeżeli planowane są ćwiczenia związane z ruchem obrotowym, trzeba dokładnie ocenić tolerancję dziecka oraz zastosować odpowiednią konfigurację sprzętu.

Nie ma jednej najlepszej huśtawki terapeutycznej.

Jest natomiast odpowiedni sprzęt do konkretnego zadania.

Stymulacja przedsionkowa a równowaga

Równowaga jest jednym z obszarów, które bardzo wyraźnie pokazują znaczenie układu przedsionkowego.

Kiedy ciało się porusza, układ nerwowy otrzymuje informacje o zmianie położenia.

Jednocześnie mięśnie i stawy przekazują informacje proprioceptywne, a wzrok dostarcza informacji o otoczeniu.

Mózg integruje te dane i na ich podstawie organizuje reakcję.

Dlatego ćwiczenia równoważne często mają charakter wielozmysłowy.

Dziecko stojące na niestabilnym podłożu nie korzysta wyłącznie z układu przedsionkowego.

Musi również wykorzystywać informacje z mięśni, stawów i skóry.

Jeżeli dodatkowo wykonuje zadanie wzrokowe, dochodzi kolejny poziom trudności.

To właśnie sprawia, że terapia integracji sensorycznej jest procesem bardziej złożonym niż samo dostarczanie bodźców.

Czy każde kołysanie stymuluje układ przedsionkowy?

Ruch głowy i ciała związany ze zmianą przyspieszenia dostarcza bodźców przedsionkowych, ale sposób, w jaki organizm reaguje na dany ruch, zależy od wielu czynników.

• Znaczenie ma kierunek ruchu.
• Znaczenie ma przyspieszenie.
• Znaczenie ma pozycja głowy.
• Znaczenie ma czas trwania.
• Znaczenie ma częstotliwość.

Znaczenie ma również to, czy dziecko aktywnie uczestniczy w ruchu, czy jest poruszane biernie.

Dlatego nie należy traktować wszystkich huśtawek jako identycznych.

Platforma zawieszona dwupunktowo może zachowywać się inaczej niż platforma zawieszona jednopunktowo.

Dysk zachowuje się inaczej niż duża platforma.

Konik daje inne możliwości niż Grzybek.

Huśtawka typu T wymaga innego rodzaju kontroli niż stabilniejsza konstrukcja.

Różnice te są właśnie powodem, dla którego gabinety SI korzystają z różnych rodzajów sprzętu.

Stymulacja przedsionkowa aktywna i bierna

W terapii można spotkać się z aktywnym i biernym dostarczaniem ruchu.

W przypadku aktywności biernej dziecko jest poruszane przez terapeutę.

W przypadku aktywności czynnej dziecko samo wpływa na ruch przyrządu.

Oba rozwiązania mogą mieć zastosowanie, ale ich charakter jest inny.

Kiedy dziecko samo wprawia huśtawkę w ruch, musi planować i kontrolować swoje działania.

Dodatkowo otrzymuje informację zwrotną o skutkach własnego ruchu.

Jeżeli mocniej odepchnie się od podłoża lub przesunie ciężar ciała, ruch może się zmienić.

W przypadku ruchu biernego dziecko może skoncentrować się na odbieraniu doświadczenia ruchowego.

Terapeuta może również łatwiej kontrolować intensywność i kierunek ruchu.

Jak długo powinny trwać ćwiczenia przedsionkowe?

Nie istnieje jedna uniwersalna długość ćwiczenia odpowiednia dla wszystkich dzieci.

Czas powinien być dostosowany do celu terapii, rodzaju ruchu, tolerancji użytkownika i całego planu zajęć.

Warto pamiętać, że krótka aktywność może być bardziej wartościowa niż długa aktywność, podczas której dziecko jest przeciążone.

W praktyce terapeuta może rozpocząć od krótkiego doświadczenia ruchowego i obserwować reakcję.

Jeżeli reakcja jest prawidłowa, można kontynuować.

Jeżeli pojawia się dyskomfort, należy zmienić ćwiczenie lub je zakończyć.

Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do intensywnego ruchu obrotowego.

Nie należy ustalać czasu ćwiczenia wyłącznie na podstawie zegarka.

Reakcja dziecka jest ważnym elementem informacji terapeutycznej.

Stymulacja przedsionkowa a nadwrażliwość na ruch

Niektóre dzieci mogą reagować na ruch bardzo intensywnie.

Mogą niechętnie korzystać z huśtawek, obawiać się oderwania od podłoża albo reagować niepokojem na zmianę pozycji.

W takiej sytuacji zmuszanie dziecka do intensywnego ruchu nie jest dobrym rozwiązaniem.

Można zacząć od bardzo małych doświadczeń.

Na przykład dziecko może najpierw siedzieć na nieruchomej platformie.

Później można wykonać minimalny ruch.

Następnie zatrzymać platformę.

Dziecko może otrzymać możliwość decydowania o rozpoczęciu kolejnego etapu.

Takie podejście może pomóc w budowaniu poczucia bezpieczeństwa.

Nie należy jednak samodzielnie diagnozować „nadwrażliwości przedsionkowej” wyłącznie na podstawie tego, że dziecko nie lubi huśtawki.

Reakcje na ruch są złożone i powinny być interpretowane w szerszym kontekście funkcjonowania dziecka.

Stymulacja przedsionkowa a poszukiwanie ruchu

Inne dzieci mogą natomiast stale poszukiwać intensywnych doświadczeń ruchowych.

Mogą uwielbiać kręcenie się, skakanie, bieganie i huśtanie.

Takie zachowanie również nie oznacza automatycznie określonego zaburzenia.

Podczas terapii istotne jest obserwowanie, jak dziecko wykorzystuje ruch i jakie są konsekwencje aktywności.

• Czy po ćwiczeniu jest bardziej zorganizowane?
• Czy łatwiej wykonuje zadanie?
• Czy jest nadmiernie pobudzone?
• Czy potrafi zakończyć aktywność?
• Czy potrzebuje długiego czasu na powrót do spokojnego poziomu aktywności?

Takie informacje mogą być przydatne terapeucie podczas planowania kolejnych zajęć.

Bezpieczeństwo podczas ćwiczeń przedsionkowych

Bezpieczeństwo powinno zawsze być ważniejsze niż intensywność stymulacji.

Przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić sprzęt.

W przypadku huśtawek podwieszanych szczególne znaczenie ma punkt mocowania.

Należy również przestrzegać dopuszczalnego obciążenia.

Dziecko powinno być odpowiednio asekurowane.

Przestrzeń wokół huśtawki powinna być wolna od przeszkód.

Nie należy wykonywać ćwiczeń na sprzęcie uszkodzonym.

Jeżeli pojawi się uszkodzenie liny, karabińczyka, konstrukcji lub punktu mocowania, sprzęt powinien zostać wycofany do czasu wyjaśnienia problemu.

Nie należy również samodzielnie modyfikować konstrukcji.

Stymulacja przedsionkowa w domu

Rodzice często pytają, czy ćwiczenia przedsionkowe można wykonywać w domu.

Odpowiedź zależy od konkretnego dziecka, rodzaju ćwiczenia oraz zaleceń specjalisty.

Jeżeli terapeuta przygotował dla rodziców zestaw prostych aktywności domowych, warto wykonywać je zgodnie z jego instrukcją.

Nie należy jednak przenosić do domu wszystkich ćwiczeń wykonywanych w profesjonalnym gabinecie.

Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do aktywności wymagających podwieszanego sprzętu.

Montaż huśtawki terapeutycznej wymaga odpowiedniego punktu mocowania i prawidłowego przygotowania przestrzeni.

W domu również nie należy pozostawiać dziecka bez nadzoru podczas korzystania z huśtawki, jeżeli dokumentacja produktu lub zalecenia terapeuty wymagają nadzoru.

Jak rozpoznać, że ćwiczenie jest zbyt trudne?

Najważniejszym narzędziem jest obserwacja.

Dziecko może pokazać, że ćwiczenie jest zbyt trudne poprzez:

• utratę kontroli nad pozycją,
• gwałtowne ruchy,
• próbę zejścia z przyrządu,
• wyraźny niepokój,
• płacz,
• odmowę wykonania zadania,
• bladość,
• nudności,
• zawroty głowy,
• dezorganizację zachowania,
• nadmierne pobudzenie,
• wyraźne zmęczenie.

Nie każdy sygnał oznacza to samo.

Terapeuta powinien interpretować reakcję w kontekście całego przebiegu zajęć.

Najważniejsze jest jednak to, aby nie ignorować sygnałów dyskomfortu.

Ćwiczenie powinno być modyfikowane, jeśli nie jest dobrze tolerowane.

Jak zwiększać trudność ćwiczeń?

Najlepszą zasadą jest stopniowanie.

Nie należy zmieniać wszystkich parametrów jednocześnie.

Można najpierw zwiększyć czas wykonywania prostego zadania.

Następnie można dodać element wzrokowy.

Później można wprowadzić bardziej złożone zadanie ruchowe.

Dopiero na dalszym etapie można rozważyć zmianę kierunku ruchu lub poziomu niestabilności.

Przykładowa progresja może wyglądać następująco:

1. Etap pierwszy: dziecko leży na nieruchomej platformie.
2. Etap drugi: platforma wykonuje delikatny ruch przód–tył.
3. Etap trzeci: dziecko wykonuje proste zadanie wzrokowe podczas ruchu.
4. Etap czwarty: dziecko wykonuje zadanie manualne.
5. Etap piąty: zmienia się kierunek ruchu.
6. Etap szósty: dziecko zaczyna aktywnie wpływać na ruch platformy.

Taka progresja pozwala stopniowo zwiększać wymagania bez konieczności natychmiastowego przechodzenia do intensywnej stymulacji.

Stymulacja przedsionkowa i planowanie ruchu

Planowanie ruchu jest ważnym elementem aktywności na sprzęcie terapeutycznym.

Dziecko musi przewidzieć, co powinno zrobić.

Następnie musi rozpocząć ruch.

Potem kontroluje jego wykonanie.

Na końcu ocenia rezultat.

Na przykład podczas ćwiczenia na platformie dziecko może mieć za zadanie sięgnąć po woreczek znajdujący się z boku.

Najpierw musi zauważyć przedmiot.

Następnie ocenić jego położenie.

Potem zaplanować zmianę pozycji.

Następnie przenieść ciężar ciała i wykonać ruch.

Wreszcie powrócić do pozycji wyjściowej.

To znacznie więcej niż zwykłe bujanie.

Właśnie dlatego odpowiednio zaplanowane ćwiczenia przedsionkowe mogą być wykorzystywane jako część szerokiej pracy sensomotorycznej.

Stymulacja przedsionkowa i orientacja przestrzenna

Orientacja przestrzenna oznacza między innymi zdolność określania położenia własnego ciała oraz relacji między ciałem i otoczeniem.

Ruch huśtawki może dostarczać informacji, które są pomocne w budowaniu takich doświadczeń.

Podczas ćwiczenia można wprowadzać proste pojęcia:

• góra,
• dół,
• przód,
• tył,
• lewo,
• prawo,
• nad,
• pod,
• blisko,
• daleko.

Nie należy jednak zamieniać terapii w test słownictwa.

Najważniejsza jest możliwość doświadczenia tych relacji w ruchu.

Dziecko może na przykład sięgnąć po przedmiot znajdujący się nad nim, obok niego lub za nim.

W ten sposób pojęcia przestrzenne są związane z rzeczywistym doświadczeniem ruchowym.

Platforma 140 x 50 cm jako narzędzie do ćwiczeń przedsionkowych

Większa platforma może być szczególnie przydatna wtedy, gdy terapeuta potrzebuje większej powierzchni roboczej.

Większa powierzchnia nie oznacza jednak automatycznie, że ćwiczenie jest łatwiejsze.

Możliwość przyjęcia różnych pozycji może pozwalać na bardziej złożone zadania.

Przykładowo dziecko może leżeć na brzuchu, a następnie sięgnąć do określonego punktu.

Może siedzieć i wykonywać zadanie manualne.

Może – jeśli terapeuta uzna to za właściwe – wykonywać ćwiczenia wymagające pozycji stojącej.

W każdym przypadku należy dostosować ruch i poziom trudności do użytkownika.

Okrągła platforma a stymulacja przedsionkowa

Okrągła platforma również może być ciekawym narzędziem w terapii SI.

Jej kształt daje inne możliwości organizowania zadań.

Dziecko może pracować nad kierunkami ruchu, zmianą pozycji, równowagą i orientacją przestrzenną.

Ważne jest również to, że ruch można łączyć z zadaniami wykonywanymi w różnych częściach platformy.

Przykładowo terapeuta może umieścić cztery przedmioty w różnych miejscach.

Dziecko otrzymuje polecenie:

„Dotknij czerwonego”.

Następnie:

„Dotknij żółtego”.

Później:

„Weź niebieski”.

Ruch i zadanie poznawcze mogą być stopniowo łączone.

Tego rodzaju aktywności mogą być szczególnie atrakcyjne dla dzieci, ponieważ mają formę zabawy.

Najważniejsza jest jednak kontrola poziomu trudności.

Ruch obrotowy a ćwiczenia przedsionkowe

Rotacja zasługuje na osobny akapit, ponieważ jest często kojarzona ze stymulacją przedsionkową.

Nie należy jednak rozpoczynać terapii od intensywnego kręcenia.

W przypadku osób wrażliwych na ruch obrotowy taka aktywność może być trudna do tolerowania.

Jeżeli ruch obrotowy jest wykorzystywany, powinien być kontrolowany.

Należy zwrócić uwagę na:

• tempo,
• czas,
• kierunek,
• liczbę powtórzeń,
• reakcję użytkownika,
• czas potrzebny na zakończenie aktywności.

Po ćwiczeniu warto pozwolić dziecku spokojnie wrócić do stabilnej pozycji.

Nie należy bezpośrednio po intensywnym ruchu obrotowym wymagać od niego skomplikowanego zadania, jeżeli jego reakcja wskazuje na zmęczenie lub dezorganizację.

Dlaczego nie warto stosować „mocniejszej stymulacji” na własną rękę?

W internecie można znaleźć wiele porad sugerujących, że intensywne bujanie, kręcenie lub skakanie może być rozwiązaniem problemów z koncentracją czy zachowaniem.

Takie uproszczenia mogą być niebezpieczne.

Reakcja na ruch jest indywidualna.

To, co u jednego dziecka jest dobrze tolerowane, u innego może powodować dyskomfort.

Dlatego terapia integracji sensorycznej nie powinna polegać na przypadkowym dostarczaniu coraz większej ilości bodźców.

Każde ćwiczenie powinno mieć uzasadnienie.

Jeżeli rodzic chce wykonywać ćwiczenia w domu, powinien uzyskać od terapeuty jasne wskazówki dotyczące rodzaju aktywności, czasu jej trwania oraz sposobu asekuracji.

Jak wykorzystać produkty do budowania całych sekwencji ćwiczeń?

W terapii integracji sensorycznej nie zawsze trzeba wykonywać dziesięć niezależnych ćwiczeń.

Często bardziej wartościowe jest stworzenie krótkiej sekwencji.

Przykładowa sekwencja może wyglądać następująco.

Najpierw dziecko wykonuje spokojne bujanie na platformie.

Następnie wykonuje zadanie wzrokowe.

Później przechodzi do ćwiczenia równoważnego.

Następnie wykonuje zadanie na Dysku.

Na koniec wraca do spokojnego ruchu na stabilniejszym przyrządzie.

Taki układ pozwala zmieniać poziom aktywności i wymagania.

Warto pamiętać, że nie każda sesja powinna wyglądać tak samo.

Terapeuta może modyfikować ćwiczenia w zależności od aktualnego stanu dziecka.

Sprzęt jako narzędzie, a nie cel terapii

Warto podkreślić jedną zasadę.

• Huśtawka nie jest terapią.
• Platforma nie jest terapią.
• Dysk nie jest terapią.
• Konik nie jest terapią.

Są to narzędzia, które terapeuta może wykorzystywać do realizacji określonych celów.

Ta różnica ma ogromne znaczenie.

Sam zakup drogiego sprzętu nie gwarantuje efektu terapeutycznego.

Znaczenie ma sposób jego wykorzystania.

Dwa gabinety mogą mieć dokładnie ten sam model huśtawki, a jednocześnie prowadzić zupełnie różne ćwiczenia.

Jeden terapeuta może wykorzystać platformę do pracy nad równowagą.

Drugi może użyć jej do zadania wzrokowo-ruchowego.

Trzeci może wykorzystać ją jako element aktywności wymagającej planowania ruchu.

To cel terapeutyczny powinien decydować o sposobie użycia sprzętu.

Najczęstsze błędy podczas ćwiczeń przedsionkowych

1. Pierwszym błędem jest zbyt intensywny ruch.
2. Drugim jest przekonanie, że dziecko musi „przyzwyczaić się” do huśtania.
3. Trzecim jest brak obserwacji reakcji dziecka.
4. Czwartym jest zbyt szybkie przechodzenie do ruchu obrotowego.
5. Piątym jest wykonywanie ćwiczeń na niewłaściwym sprzęcie.
6. Szóstym jest brak asekuracji.
7. Siódmym jest przekraczanie dopuszczalnego obciążenia.
8. Ósmym jest niewłaściwe zawieszenie huśtawki.
9. Dziewiątym jest używanie uszkodzonego sprzętu.
10. Dziesiątym jest traktowanie ćwiczeń znalezionych w internecie jako uniwersalnych dla każdego dziecka.

Dobry terapeuta nie powinien pytać przede wszystkim: „Jak mocno możemy bujać?”.

Powinien pytać: „Jaki jest cel tego ćwiczenia i jaką reakcję chcemy uzyskać?”.

To właśnie zmienia przypadkową aktywność ruchową w świadomie zaplanowane ćwiczenie terapeutyczne.

Czy stymulacja przedsionkowa może być elementem zabawy?

Tak.

Zabawa jest bardzo dobrym sposobem angażowania dziecka.

Ćwiczenie może mieć formę poszukiwania skarbów, transportowania przedmiotów, wyścigu z samym sobą, wykonywania poleceń lub prostego zadania fabularnego.

Przykładowo platforma może stać się „statkiem”.

Dziecko jest kapitanem.

Podczas spokojnego ruchu musi znaleźć odpowiedni przedmiot.

Następnie może otrzymać kolejne zadanie.

Ważne jest jednak, aby atrakcyjna forma nie przesłoniła zasad bezpieczeństwa.

Nie należy przyspieszać huśtawki tylko po to, aby zabawa była bardziej emocjonująca.

Nie należy zwiększać amplitudy bez uzasadnienia.

Nie należy również wykonywać ryzykownych zachowań dlatego, że dziecko dobrze się bawi.

Bezpieczeństwo powinno zawsze pozostać podstawą.

10 ćwiczeń na stymulację przedsionkową – skrót dla rodziców i terapeutów

Ćwiczenie pierwsze: spokojne bujanie przód–tył na platformie.

Cel: doświadczenie ruchu liniowego, reakcje posturalne, orientacja w przestrzeni.

Ćwiczenie drugie: bujanie na brzuchu z zadaniem wzrokowym.

Cel: łączenie ruchu przedsionkowego z kontrolą wzroku i koordynacją wzrokowo-ruchową.

Ćwiczenie trzecie: utrzymywanie równowagi na Dysku.

Cel: reakcje równoważne i kontrola posturalna.

Ćwiczenie czwarte: przenoszenie ciężaru ciała na Dysku.

Cel: kontrola środka ciężkości, równowaga i świadomość ciała.

Ćwiczenie piąte: spokojne kołysanie na Koniku.

Cel: stymulacja przedsionkowa, kontrola tułowia i orientacja przestrzenna.

Ćwiczenie szóste: zmiana kierunku ruchu na platformie.

Cel: reagowanie na zmianę ruchu i planowanie reakcji.

Ćwiczenie siódme: ruch na platformie w podporze.

Cel: stabilizacja obręczy barkowej, kontrola tułowia i koordynacja.

Ćwiczenie ósme: pozycja zgięciowa na Grzybku.

Cel: praca nad pozycją zgięciową i stymulacją przedsionkową.

Ćwiczenie dziewiąte: kontrolowany ruch obrotowy.

Cel: odpowiednio dozowana stymulacja przedsionkowa u użytkowników, dla których taki rodzaj aktywności jest właściwy.

Ćwiczenie dziesiąte: ruch połączony z zadaniem motorycznym.

Cel: integracja informacji przedsionkowych z planowaniem ruchu, wzrokiem i aktywnością manualną.

Podsumowanie

Stymulacja przedsionkowa jest ważnym elementem wielu aktywności wykorzystywanych podczas terapii integracji sensorycznej. Odpowiednio dobrany ruch może być łączony z ćwiczeniami równowagi, koordynacji, orientacji przestrzennej, planowania ruchu, kontroli posturalnej oraz zadaniami wzrokowo-ruchowymi.

Właśnie dlatego huśtawki terapeutyczne są tak popularnym wyposażeniem gabinetów SI.

Platformy pozwalają na wykonywanie ćwiczeń w wielu pozycjach i dostarczają możliwości realizowania ruchów w różnych kierunkach.

Dysk wymaga większej kontroli równowagi i może być wykorzystywany do bardziej wymagających ćwiczeń.

Koniki pozwalają na różnorodne aktywności związane ze stymulacją przedsionkową, mechanizmami posturalnymi, orientacją przestrzenną i planowaniem ruchu.

Grzybek może być stosowany między innymi do stymulacji przedsionkowej i pracy nad pozycją zgięciową.

Huśtawka typu T daje możliwość bardziej dynamicznej pracy nad równowagą i stymulacją przedsionkową, a przy zastosowaniu odpowiedniego elementu również ruchu obrotowego.

Najważniejsza jest jednak nie liczba wykonanych ćwiczeń, lecz ich właściwy dobór.

Dobre ćwiczenie powinno odpowiadać możliwościom dziecka.

• Powinno mieć jasno określony cel.
• Powinno być bezpieczne.
• Powinno uwzględniać reakcję użytkownika.
• Powinno być możliwe do stopniowania.
• I przede wszystkim powinno być częścią przemyślanego procesu terapeutycznego.

Stymulacja przedsionkowa nie polega na tym, aby dziecko jak najdłużej się huśtało.

Polega na świadomym wykorzystaniu ruchu.

Czasem najlepszym ćwiczeniem będzie spokojne kołysanie na platformie.

Czasem będzie to zadanie wymagające utrzymania równowagi.

Czasem dziecko powinno wykonać zadanie wzrokowe podczas ruchu.

A w określonych przypadkach terapeuta może zdecydować się na bardziej wymagającą aktywność.

Najważniejsza zasada pozostaje jednak niezmienna: ćwiczenia należy dostosować do konkretnego użytkownika.

Jeżeli dziecko źle toleruje ruch, nie należy zwiększać jego intensywności.

Jeżeli dziecko ma trudności z utrzymaniem pozycji, nie należy od razu wybierać najbardziej niestabilnego przyrządu.

Jeżeli dziecko dobrze wykonuje proste zadanie, można stopniowo zwiększać jego złożoność.

Jeżeli pojawia się dyskomfort, należy odpowiednio zmodyfikować aktywność.

Właśnie takie indywidualne podejście pozwala wykorzystać możliwości sprzętu terapeutycznego w sposób świadomy i bezpieczny.

W Sklepie Praksja dostępne są różne rodzaje huśtawek terapeutycznych i pomocy do terapii integracji sensorycznej, dzięki czemu wyposażenie gabinetu można dobierać do różnych potrzeb i poziomów trudności.

Warto pamiętać, że zakup sprzętu powinien być początkiem, a nie końcem procesu.

Najpierw należy określić potrzeby użytkowników.

Następnie dobrać odpowiednie przyrządy.

Potem zaplanować bezpieczne miejsce do ćwiczeń.

I dopiero wtedy rozpocząć systematyczną pracę.

Dobrze dobrana huśtawka terapeutyczna może stać się jednym z najważniejszych narzędzi w gabinecie integracji sensorycznej.

Największą wartość daje jednak nie sama konstrukcja, ale sposób jej wykorzystania.

To terapeuta decyduje, jaki ruch jest potrzebny, jak długo powinien trwać, z jakim zadaniem warto go połączyć i kiedy należy zakończyć ćwiczenie.

Dlatego 10 przedstawionych propozycji należy traktować jako inspirację do planowania aktywności, a nie jako gotowy, uniwersalny program terapeutyczny dla każdego dziecka.

Stymulacja przedsionkowa może być spokojna albo bardziej dynamiczna.

Może być bierna albo aktywna.

Może być połączona z ćwiczeniem równowagi, zadaniem wzrokowym, pracą nad planowaniem ruchu lub zabawą.

Najważniejsze jest to, aby zawsze była celowa, kontrolowana i dopasowana do możliwości użytkownika.

I właśnie wtedy sprzęt taki jak platforma, Dysk, Konik, Grzybek czy huśtawka typu T staje się czymś więcej niż atrakcyjnym elementem wyposażenia.

Staje się narzędziem umożliwiającym terapeucie tworzenie różnorodnych, stopniowanych i indywidualnie dopasowanych doświadczeń ruchowych.